Tra dầu và tiệt khuẩn tay khoan nha khoa: chu trình đúng giữa hai bệnh nhân

Tay khoan không phải thiết bị, nó là dụng cụ phải tái xử lý

Đây là điểm quyết định, và cũng là điểm nhiều phòng khám làm sai mà không biết: tay khoan nằm cùng nhóm với kìm và gương, chứ không nằm cùng nhóm với ghế nha và đèn.

Lý do nằm ở cấu tạo. Khi tay khoan ngừng quay, phần bên trong có một khoảnh khắc áp suất âm, và dịch trong miệng bệnh nhân, gồm cả máu, bị hút ngược vào các đường bên trong đầu tay khoan. Phần đó không ai lau tới được. Lần dùng tiếp theo, dòng khí nén đẩy nó ra, vào miệng người bệnh kế tiếp.

Vì vậy hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn nha khoa của CDC nêu rõ: nhân viên y tế nha khoa phải làm sạch và tiệt khuẩn bằng nhiệt tay khoan và các dụng cụ trong miệng khác có thể tháo ra khỏi đường khí và đường nước của ghế nha, giữa hai bệnh nhân. Nhóm này gồm tay khoan nhanh, tay khoan chậm, mô tơ và các đầu nối đi kèm.

Và câu đi kèm, cũng của CDC: nếu một tay khoan không thể tiệt khuẩn bằng nhiệt và không có hướng dẫn tái xử lý đã được thẩm định, thì không nên dùng thiết bị đó.

Nói gọn lại: lau cồn bề mặt rồi dùng cho ca sau là không đủ, và ngâm hóa chất cũng không thay được. Bài này là bản tóm lược để định hướng, không thay thế hướng dẫn sử dụng của chính tay khoan bạn đang dùng.

Cấu tạo tay khoan: vì sao nó khó xử lý hơn một cái kìm

Hiểu cấu tạo là hiểu vì sao từng bước trong chu trình lại cần thiết. Một tay khoan nhanh chạy bằng khí nén gồm các phần sau:

• Đầu tay khoan, chứa cụm lõi quay: cánh tuabin, các vòng bi đỡ trục, vòng đệm và trục giữ mũi khoan.
• Cơ cấu giữ mũi, dạng nút bấm hoặc dạng vặn, có chức năng kẹp chặt đuôi mũi khoan.
• Thân tay khoan, bên trong là các đường dẫn riêng biệt cho khí vào, khí ra, nước và hơi xịt làm mát.
• Bó sợi quang dẫn ánh sáng tới đầu, ở các tay khoan có đèn.
• Khớp nối với dây, thường theo chuẩn quốc tế dạng 4 lỗ hoặc 5 lỗ. Chuẩn khớp nối quyết định tay khoan có lắp được vào ghế nha hiện có hay không, nên đây là thứ cần hỏi trước khi mua chứ không phải sau.

Ba đặc điểm từ cấu tạo này giải thích gần như mọi quy tắc phía sau:

1. Nó rỗng và nhiều đường hẹp. Trong lòng một đường hẹp, không khí không tự nhường chỗ cho hơi nước, nên tay khoan khó hấp hơn một dụng cụ đặc. Đây là lý do chu trình hấp phải được chọn đúng, không phải chọn cho nhanh.
2. Nó có vòng bi quay ở tốc độ rất cao. Vòng bi cần dầu bôi trơn, và dầu phải đúng loại, đúng lượng. Đây là lý do có bước tra dầu, một bước không tồn tại với bất kỳ dụng cụ cầm tay nào khác.
3. Nó có sợi quang và vật liệu nhạy nhiệt. Đây là lý do nhiệt độ hấp có trần trên, và vì sao ngâm hóa chất lại phá hỏng tay khoan.

Chu trình đầy đủ giữa hai bệnh nhân

Sáu bước dưới đây là khung chung. Chi tiết của từng bước phải theo hướng dẫn sử dụng của chính tay khoan đó, và khi hai bên khác nhau thì hướng dẫn của nhà sản xuất thắng.

1. Xả ngay tại ghế, trước khi tháo. Cho tay khoan chạy không tải vài giây để đẩy dịch ra khỏi các đường bên trong. Hướng dẫn của một nhà sản xuất lớn ghi rõ con số: cho chạy ít nhất 10 giây ở chế độ không tải ngay sau mỗi ca điều trị, để đẩy dịch ra và tránh nó đọng lại ở phần bên trong.
2. Lau bề mặt bằng dung dịch khử khuẩn, rồi tháo mũi khoan và tháo tay khoan ra. Bước lau này là để bảo vệ người đang cầm nó, không thay được bước khử khuẩn thật sau khi làm sạch.
3. Làm sạch. Rửa dưới vòi nước, chải cả mặt ngoài lẫn các lỗ, rồi thổi sạch nước còn đọng bằng khí nén. Hướng dẫn của nhà sản xuất nêu nhiệt độ nước dưới 35 độ C.
4. Làm khô hoàn toàn, cả trong lẫn ngoài, trước khi sang bước tiếp theo.
5. Tra dầu. Xem mục riêng ngay dưới, vì đây là bước hay làm sai thứ tự nhất.
6. Đóng gói rồi hấp theo đúng chu trình mà hướng dẫn của tay khoan đó cho phép.

Hệ quả thực tế của chu trình này: một ghế nha chỉ có một tay khoan thì không thể chạy đúng quy trình, vì chu trình hấp mất hàng chục phút trong khi ca sau đã ngồi xuống. Số tay khoan tối thiểu cho mỗi ghế được quyết định bởi thời lượng một mẻ hấp và số ca mỗi buổi, không phải bởi ngân sách. Đây là khoản nên tính từ lúc lập dự toán, xem thêm bảng dự toán chi phí mở phòng khám nha khoa.

Tra dầu tay khoan: trước hay sau khi hấp

Đây là câu hỏi được tra nhiều nhất, và câu trả lời ngắn là: tra dầu nằm giữa bước làm sạch và bước hấp.

Hướng dẫn sử dụng của một nhà sản xuất tay khoan lớn ghi rất rõ thứ tự:

• "Tra dầu cho dụng cụ đã khô ngay sau khi làm sạch và khử khuẩn."
• "Tiệt khuẩn dụng cụ sau khi làm sạch, khử khuẩn và tra dầu."

Chu kỳ tra dầu mà hướng dẫn đó khuyến nghị cũng đáng chép vào quy trình nội bộ: bắt buộc sau mỗi lần làm sạch bên trong, trước mỗi lần tiệt khuẩn, hoặc sau mỗi 30 phút sử dụng, hoặc mỗi ngày một lần.

Ba điểm thực hành đi kèm, cả ba đều lấy từ hướng dẫn của nhà sản xuất:

1. Hướng đầu tay khoan xuống dưới khi tra. Dầu thừa chảy ra ngoài thay vì đọng lại bên trong.
2. Cho chạy sau khi tra để dầu thừa thoát hết ra. Hướng dẫn nói thẳng lý do: dầu thừa có thể làm tay khoan quá nhiệt. Đây cũng là lý do bệnh nhân sau đôi khi thấy có vị dầu, và là lý do nên lau sạch phần dầu chảy ra trước khi đóng gói.
3. Chỉ dùng loại dầu mà nhà sản xuất chỉ định, qua đúng đầu nối đi kèm. Dầu máy công nghiệp hoặc dầu đa dụng không phải là thứ thay thế được.

Còn câu "có phải tra dầu lại sau khi hấp không" thì không có câu trả lời chung: một số hãng yêu cầu, một số hãng cấm. Chỗ duy nhất trả lời đúng cho tay khoan của bạn là tờ hướng dẫn đi kèm chính model đó. Nếu tờ hướng dẫn đã thất lạc, phần lớn hãng đều đăng bản điện tử trên trang của họ.

Hai điều TUYỆT ĐỐI không làm, cũng trích từ hướng dẫn nhà sản xuất: không ngâm tay khoan trong dung dịch khử khuẩn dạng lỏng, và không cho tay khoan vào bể rửa siêu âm. Hai việc này rất phổ biến vì chúng tiện và vì cả khay dụng cụ đang được xử lý như vậy, nhưng chúng đẩy dung dịch vào vòng bi và các đường bên trong, nơi không có cách nào xả ra hết. Kết quả là vòng bi hỏng sớm, và đó là một trong những nguyên nhân khiến tay khoan "tự dưng kêu to" sau vài tháng.

Hấp tay khoan: chu trình nào mới hợp lệ

Nhiều nơi khẳng định mọi tay khoan đều bắt buộc phải hấp bằng chu trình hút chân không. Câu đó không đúng cho mọi model, và nói sai theo hướng này cũng gây hại như nói sai theo hướng ngược lại.

Để lấy một ví dụ cụ thể, hướng dẫn của một tay khoan thẳng thuộc dòng phổ thông liệt kê ba chu trình đã được thẩm định cho chính nó:

Cùng tờ hướng dẫn đó nêu nhiệt độ tiệt khuẩn tối đa là 135 độ C, và dẫn chiếu các tiêu chuẩn quốc tế về nồi hấp để bàn và về quy trình tái xử lý dụng cụ y tế.

Vậy câu đúng không phải "phải dùng chu trình nào" mà là ba câu hỏi này, theo đúng thứ tự:

1. Hướng dẫn của tay khoan cho phép chu trình nào. Nó liệt kê rất cụ thể, kèm nhiệt độ, thời gian và trần nhiệt.
2. Máy hấp của phòng khám có chu trình đó không. Nếu hướng dẫn chỉ cho phép hút chân không mà máy chỉ có chu trình trọng lực, thì vấn đề nằm ở máy, không nằm ở cách xếp tải.
3. Máy có chứng minh được là nó làm đúng việc đó không. Với tải rỗng như tay khoan, phép thử đầu ngày trên máy rỗng là thứ cho biết khả năng đuổi khí còn tốt hay không. Chi tiết về ba lớp giám sát nằm ở bài về chu trình tái xử lý.

Hai lưu ý nữa khi hấp tay khoan: không bao giờ vượt trần nhiệt mà hướng dẫn nêu, vì nhiệt quá cao phá vòng bi và bó sợi quang; và không lấy gói còn ẩm ra khỏi máy, vì gói ẩm coi như đã mất tình trạng vô khuẩn.

Dây tay khoan và đường nước ghế nha

Tay khoan được tiệt khuẩn hoàn hảo vẫn nối vào một đường nước mà không ai tiệt khuẩn được. Đây là nửa còn lại của câu chuyện và thường bị bỏ quên.

Đường nước trong ghế nha là những ống nhỏ, dòng chảy chậm, và nước đứng yên qua đêm. Đó là điều kiện lý tưởng để màng vi sinh vật hình thành trên thành ống. CDC đặt ngưỡng cho nước dùng trong các thủ thuật nha khoa không phẫu thuật: số vi khuẩn dị dưỡng không vượt quá 500 CFU trên mỗi mililit, tức là ngang tiêu chuẩn nước uống.

Việc làm hằng ngày tối thiểu là xả đường nước 20 đến 30 giây sau mỗi bệnh nhân, áp cho mọi thiết bị nối vào đường nước và đi vào miệng: tay khoan, đầu cạo vôi siêu âm và tay xịt hơi nước. Mục đích của bước này là đẩy ra ngoài phần vật chất từ miệng bệnh nhân đã bị hút ngược vào trong lúc dụng cụ dừng quay.

Còn về bản thân dây dẫn: dây là phần không tháo ra hấp được, nên nó thuộc nhóm xử lý bề mặt, phải được lau khử khuẩn giữa các ca, hoặc bọc màng dùng một lần và thay sau mỗi bệnh nhân. Dây cũng là bộ phận hao mòn: dây gập gãy, rò khí hoặc rò nước làm tay khoan yếu đi, và rất nhiều ca "tay khoan hỏng" hóa ra là dây hỏng.

Vì sao tay khoan hỏng sớm, và chi phí thật nằm ở đâu

Câu hỏi thường được đặt ra dưới dạng "tay khoan giá bao nhiêu", nhưng con số quyết định chi phí thật không phải giá mua mà là tuổi thọ, và tuổi thọ gần như hoàn toàn do quy trình tái xử lý quyết định.

Năm việc rút ngắn tuổi thọ nhiều nhất, xếp theo mức độ phổ biến:

1. Ngâm hóa chất hoặc cho vào bể rửa siêu âm. Việc bị cấm rõ ràng trong hướng dẫn, nhưng vẫn là việc hay gặp nhất.
2. Không tra dầu, hoặc tra sai loại dầu. Vòng bi chạy khô ở tốc độ rất cao thì hỏng nhanh.
3. Tra dầu nhưng không cho chạy xả dầu thừa. Dầu thừa gây quá nhiệt, và nó đọng lại sau mỗi lần hấp.
4. Hấp quá trần nhiệt mà hướng dẫn cho phép.
5. Dùng mũi khoan cong, mòn hoặc không đúng quy cách đuôi mũi. Mũi lệch tâm phá vòng bi nhanh hơn mọi nguyên nhân khác.

Về bảo dưỡng định kỳ, hướng dẫn của nhà sản xuất nêu một mốc có thể dùng làm điểm neo: một hãng khuyến nghị gửi bảo dưỡng định kỳ sau 1.000 chu trình tái xử lý hoặc sau một năm, tùy mốc nào tới trước. Con số này là khuyến nghị của hãng đó cho dòng máy của hãng đó, không phải một chuẩn chung, nhưng nó cho thấy bảo dưỡng định kỳ là một khoản chi phải có trong dự toán vận hành chứ không phải việc chỉ làm khi máy đã kêu.

Một mẹo ghi chép rẻ tiền và rất hữu dụng: đánh số từng tay khoan và ghi lại ngày mua cùng ngày bảo dưỡng gần nhất. Khi có hai tay khoan cùng dòng mà một cái hỏng liên tục, sổ ghi sẽ chỉ ra vấn đề nằm ở người xử lý hay ở chính cái máy đó.

Thứ không dùng lại được thì đi đâu

Chu trình ở trên sinh ra một dòng chất thải đi kèm: mũi khoan gãy hoặc đã mòn, bao gói cũ, bông gạc ở bước làm sạch. Mũi khoan đã dùng là vật sắc nhọn và có quy định riêng về dụng cụ đựng, không được bỏ vào túi.

Danh sách tự kiểm

• Tay khoan hiện đang được hấp giữa hai bệnh nhân, hay chỉ được lau bề mặt.
• Mỗi ghế có đủ số tay khoan để chạy hết một chu trình hấp mà không phải dùng lại cái vừa tháo ra không.
• Có ai cho tay khoan chạy không tải vài giây ngay sau mỗi ca trước khi tháo không.
• Tay khoan có đang bị ngâm hóa chất hoặc cho vào bể rửa siêu âm cùng khay dụng cụ không.
• Tra dầu đang được làm trước khi hấp, hay sau khi hấp, hay không làm.
• Sau khi tra dầu có cho chạy để xả dầu thừa và lau lại không.
• Dầu đang dùng có đúng loại nhà sản xuất chỉ định không.
• Tờ hướng dẫn sử dụng của từng model tay khoan có còn lưu ở phòng khám không.
• Máy hấp có chu trình mà hướng dẫn tay khoan yêu cầu không, và có chạy phép thử đầu ngày không.
• Dây tay khoan có được lau khử khuẩn hoặc bọc màng thay giữa các ca không.
• Đường nước ghế nha có được xả 20 đến 30 giây sau mỗi bệnh nhân không.
• Từng tay khoan có được đánh số và ghi ngày bảo dưỡng gần nhất không.

Câu nào trả lời "chưa" hoặc "không chắc" thì đó là việc nên làm tuần này. Trừ việc mua thêm tay khoan, phần lớn chúng không tốn tiền.

Lưu ý khi đọc bài này

Bài viết áp hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn nha khoa của CDC và hướng dẫn sử dụng công bố công khai của nhà sản xuất tay khoan vào bối cảnh phòng khám Việt Nam, để định hướng. Đây không phải tư vấn pháp lý hay hướng dẫn chuyên môn thay thế tài liệu gốc.

Mọi thông số trong bài đều là thông số tham chiếu của một model cụ thể, nêu ra làm ví dụ. Nhiệt độ, thời gian, chu trình hợp lệ, loại dầu và chu kỳ tra dầu khác nhau theo từng hãng và từng model. Nguồn đúng duy nhất cho tay khoan của bạn là hướng dẫn sử dụng đi kèm chính model đó, và nó đứng trên mọi bảng chung, kể cả bảng trong bài này. Việc có phải tra dầu lại sau khi hấp hay không cũng thuộc loại câu chỉ tờ hướng dẫn đó trả lời được.

Xem thêm: Quy trình khử khuẩn, tiệt khuẩn dụng cụ y tế và nhiệt độ hấp · Xử lý chất thải phòng khám nha khoa: vật sắc nhọn, amalgam

Xem tổng quan toàn bộ chủ đề: Rác thải y tế: phân loại, thu gom và xử lý đúng quy định